خرید سهام کارمندان Employee Buyout

خرید سهام کارمندان (EBO) به زمانی اشاره دارد که یک کارفرما به کارمندان منتخب خود یک بسته‌ی داوطلبانه‌ی اخراج پیشنهاد می‌دهد. این بسته معمولاً شامل مزایا و حقوق برای یک دوره‌ی زمانی مشخص است. EBO اغلب برای کاهش هزینه‌ها یا جلوگیری یا به تأخیر انداختن اخراج‌ ها استفاده می‌شود.

خرید سهام کارمندان (EBO) چیست؟

EBO همچنین ممکن است به یک استراتژی تجدید ساختار اشاره داشته باشد که در آن کارمندان اکثریت سهام شرکت خود را خریداری می‌کنند.

در زمینه خرید سهام توسط کارمندان (Employee Buyout) یا برنامه‌های سهام تشویقی (ESOP)، چند مثال واقعی و مفهومی وجود دارد که می‌توان به آن‌ها اشاره کرد:

مثال‌های واقعی از Employee Buyout (EBO)

1. United Airlines (ایالات متحده)

در دهه ۱۹۹۰، کارکنان شرکت هواپیمایی United Airlines با مشارکت در یک برنامه ESOP، حدود ۵۵٪ از سهام شرکت را خریداری کردند. این اقدام باعث شد کارکنان به نوعی مالک شرکت شوند و در تصمیم‌گیری‌های کلان نقش داشته باشند. هرچند این مدل در بلندمدت با چالش‌هایی مواجه شد، اما یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های EBO در تاریخ آمریکا بود.

2. W.L. Gore & Associates (سازنده پارچه Gore-Tex)

این شرکت یکی از نمونه‌های موفق در استفاده از مدل ESOP است. کارمندان در مالکیت شرکت سهیم هستند و این ساختار باعث افزایش انگیزه، نوآوری و وفاداری کارکنان شده است.

نمونه‌هایی از ایران

در ایران، با وجود نبود قانون مشخص برای ESOP، برخی استارتاپ‌ها و شرکت‌های خصوصی از طریق قراردادهای داخلی و با استناد به ماده ۱۰ قانون مدنی، برنامه‌هایی برای واگذاری سهام به کارکنان اجرا کرده‌اند:

1. استارتاپ‌ها مانند دیجی‌کالا، علی‌بابا و کافه‌بازار

برخی از این شرکت‌ها به کارکنان کلیدی خود سهام تشویقی اعطا کرده‌اند تا آن‌ها را در سود و زیان شرکت شریک کنند و انگیزه ماندگاری و رشد ایجاد کنند.

2. برنامه‌های وستینگ (Vesting)

در این مدل، کارمند پس از گذشت چند سال (مثلاً ۴ سال) به تدریج اختیار خرید سهام را به دست می‌آورد. اگر شرکت در این مدت توسط شرکت بزرگ‌تری خریداری شود، کارمند می‌تواند سهام خود را نقد کند یا به سهامدار جدید تبدیل شود

نکات کلیدی

• با خرید سهام کارمندان (EBO)، کارفرما به کارمندان خاص یک بسته‌ی داوطلبانه‌ی اخراج پیشنهاد می‌دهد.
• EBOها برای کاهش هزینه‌های حقوق، هزینه‌ی مزایا و همچنین هرگونه کمک هزینه‌ی طرح بازنشستگی شرکت استفاده می‌شوند.
• یک کارمند می‌تواند از حقوق بازنشستگی خود برای حمایت از خود در طول جستجوی شغل بعدی، راه‌اندازی یک کسب و کار کوچک یا بازنشستگی استفاده کند.
• EBO همچنین می‌تواند به زمانی اشاره داشته باشد که کارمندان با خرید اکثریت سهام، شرکتی را که در آن کار می‌کنند، تصاحب می‌کنند.