نسبت اهرمی رده ۱ (Tier 1 Leverage Ratio)

در واقع، این شاخص معیاری برای سنجش میزان اهرم مالی (Leverage) بانک و توانایی آن در مقابله با بحران‌های مالی محسوب می‌شود.

چرا نسبت اهرمی رده ۱ اهمیت دارد؟

بانک‌ها معمولاً بخش زیادی از فعالیت‌های خود را با استفاده از سپرده‌ها و بدهی‌ها تأمین مالی می‌کنند. اگر میزان بدهی بیش از حد افزایش یابد، بانک در زمان رکود اقتصادی یا بحران مالی ممکن است با مشکلات جدی مواجه شود.

به همین دلیل نهادهای نظارتی از نسبت اهرمی رده ۱ استفاده می‌کنند تا اطمینان حاصل شود که بانک:

• سرمایه کافی در اختیار دارد.
• بیش از حد اهرمی نشده است.
• توان جذب زیان‌های احتمالی را دارد.
• می‌تواند در شرایط بحرانی به فعالیت ادامه دهد.

سرمایه رده ۱ در این نسبت چیست؟

سرمایه رده ۱ شامل باکیفیت‌ترین منابع سرمایه بانک است، از جمله:

• سهام عادی
• سود انباشته
• ذخایر افشاشده
• سرمایه CET1
• برخی ابزارهای سرمایه‌ای واجد شرایط

این دارایی‌ها به راحتی می‌توانند زیان‌های بانک را جذب کنند و به همین دلیل هسته اصلی سرمایه بانک محسوب می‌شوند.

فرمول نسبت اهرمی رده ۱

نسبت اهرمی رده ۱ = سرمایه رده ۱ ÷ میانگین کل دارایی‌های بانک × 100

برخلاف نسبت‌های سرمایه‌ای دیگر، در این فرمول دارایی‌ها بر اساس ریسک وزن‌دهی نمی‌شوند و کل دارایی‌ها در محاسبه لحاظ می‌شوند.

مثال محاسبه نسبت اهرمی رده ۱

فرض کنید:

• سرمایه رده ۱ بانک = 25 میلیارد دلار
• کل دارایی‌های بانک = 500 میلیارد دلار

محاسبه:

25 ÷ 500 × 100 = 5%

بنابراین:

نسبت اهرمی رده ۱ بانک برابر با 5 درصد است.

این یعنی بانک برای هر 100 دلار دارایی، 5 دلار سرمایه اصلی در اختیار دارد.

تفاوت نسبت اهرمی رده ۱ و نسبت سرمایه رده ۱

این دو شاخص اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.

نسبت سرمایه رده ۱ (Tier 1 Capital Ratio)

سرمایه رده ۱ را با:

دارایی‌های موزون‌شده بر اساس ریسک (Risk-Weighted Assets)

مقایسه می‌کند.

نسبت اهرمی رده ۱ (Tier 1 Leverage Ratio)

سرمایه رده ۱ را با:

کل دارایی‌های بانک

مقایسه می‌کند.

به همین دلیل نسبت اهرمی دید محافظه‌کارانه‌تری نسبت به وضعیت مالی بانک ارائه می‌دهد.

چرا این نسبت برای نهادهای نظارتی مهم است؟

پیش از بحران مالی 2008 بسیاری از بانک‌ها نسبت سرمایه مناسبی داشتند، اما در عین حال حجم عظیمی از دارایی‌ها و بدهی‌ها را در اختیار داشتند.

این موضوع باعث شد مشخص شود که صرفاً بررسی دارایی‌های موزون‌شده بر اساس ریسک کافی نیست.

بنابراین رگولاتورها از نسبت اهرمی استفاده کردند تا:

• از افزایش بیش از حد بدهی جلوگیری شود.
• ریسک سیستماتیک کاهش یابد.
• ثبات مالی بانک‌ها افزایش پیدا کند.

حداقل نسبت اهرمی رده ۱ چقدر است؟

در بسیاری از کشورها و بر اساس چارچوب‌های نظارتی بین‌المللی، حداقل این نسبت حدود:

3 درصد

در نظر گرفته می‌شود.

با این حال، بانک‌های بزرگ و مهم سیستمی معمولاً باید سطوح بالاتری را رعایت کنند.

به طور کلی:

• بالای 5 درصد = وضعیت مالی مناسب
• بالاتر از حداقل نظارتی = قابل قبول
• نزدیک به حداقل = نیازمند بررسی بیشتر

نقش تست‌های استرس در ارزیابی این نسبت

بانک‌های مرکزی مانند فدرال رزرو آمریکا از این نسبت در آزمون‌های استرس (Stress Tests) استفاده می‌کنند.

در این آزمون‌ها شرایطی مانند:

• رکود اقتصادی شدید
• سقوط بازارها
• افزایش نکول وام‌ها
• بحران مالی

شبیه‌سازی می‌شود تا مشخص شود آیا بانک همچنان سرمایه کافی برای ادامه فعالیت دارد یا خیر.

مزایای نسبت اهرمی رده ۱

✅ معیار ساده و شفاف برای ارزیابی سلامت بانک

✅ جلوگیری از اهرم مالی بیش از حد

✅ کاهش ریسک ورشکستگی

✅ افزایش ثبات نظام بانکی

✅ تکمیل‌کننده نسبت‌های کفایت سرمایه

✅ افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران و سپرده‌گذاران

محدودیت‌های نسبت اهرمی رده ۱

❌ تفاوت ریسک دارایی‌ها را در نظر نمی‌گیرد.

❌ همه دارایی‌ها را به یک اندازه محسوب می‌کند.

❌ به‌تنهایی برای ارزیابی کامل سلامت بانک کافی نیست.

❌ باید همراه با شاخص‌های دیگر مانند CET1 و Tier 1 Capital Ratio بررسی شود.

جمع‌بندی

نسبت اهرمی رده ۱ (Tier 1 Leverage Ratio) معیاری برای سنجش قدرت مالی بانک‌ها است که سرمایه رده ۱ را نسبت به کل دارایی‌های بانک اندازه‌گیری می‌کند. این نسبت نشان می‌دهد بانک تا چه اندازه به بدهی متکی است و آیا سرمایه کافی برای مقابله با زیان‌های احتمالی در اختیار دارد یا خیر. نهادهای نظارتی از این شاخص برای کنترل ریسک، محدود کردن اهرم مالی و حفظ ثبات سیستم بانکی استفاده می‌کنند و معمولاً نسبت بالاتر از 5 درصد را نشانه سلامت مالی مناسب بانک می‌دانند.