قرارداد آتی Forward Contract

قرارداد آتی، ابزاری فرابورس (OTC) است که بین دو طرف برای خرید یا فروش یک دارایی با قیمت مشخص در تاریخ آینده سفارشی‌سازی می‌شود. این قراردادها که در درجه اول برای پوشش ریسک استفاده می‌شوند، از نظر کالاها، مقادیر و تاریخ‌های تحویل انعطاف‌پذیری ارائه می‌دهند، اما به دلیل ماهیت غیراستاندارد و فقدان یک مرکز تهاتر متمرکز، ریسک‌های نکول بالاتری دارند.

قرارداد آتی چیست؟

برخلاف قراردادهای آتی که استاندارد شده و در بورس‌ها معامله می‌شوند، قراردادهای آتی به طور خاص با نیازهای طرفین درگیر تنظیم می‌شوند و آنها را برای مدیریت ریسک‌های مرتبط با نوسانات قیمت کالاها، نرخ بهره و نرخ ارز ایده‌آل می‌کنند.

قرارداد آتی یا Forward Contract نوعی قرارداد مالی است که در آن دو طرف توافق می‌کنند یک دارایی خاص (مثل ارز، کالا، سهام یا اوراق بهادار) را در تاریخ مشخصی در آینده و با قیمت توافق‌شده امروز معامله کنند.

✅ ویژگی‌های قرارداد آتی (Forward Contract):

• تاریخ سررسید مشخص دارد (مثلاً 3 ماه بعد).
• قیمت معامله از قبل تعیین می‌شود.
• معمولاً در بازارهای خارج از بورس (OTC) انجام می‌شود.
• قابل سفارشی‌سازی است (برخلاف قراردادهای آتی استاندارد یا Futures).
• ریسک طرف مقابل دارد (یعنی ممکن است یکی از طرفین نتواند به تعهد خود عمل کند).

🧾 مثال ساده از قرارداد آتی

سناریو:
فرض کنید یک شرکت ایرانی واردکننده کالا از اروپا است و باید 3 ماه دیگر مبلغ 100,000 یورو پرداخت کند. اما نگران نوسانات نرخ ارز است.

راه‌حل:

شرکت با یک بانک قرارداد آتی می‌بندد:

• بانک متعهد می‌شود 3 ماه دیگر 100,000 یورو را با نرخ 50,000 تومان به ازای هر یورو به شرکت بفروشد.
• شرکت مطمئن می‌شود که نرخ ارز برایش ثابت مانده و از نوسانات بازار محافظت می‌شود.

اگر نرخ بازار در آن زمان مثلاً 55,000 تومان شود، شرکت سود کرده چون با نرخ پایین‌تر خرید کرده.
اگر نرخ بازار 45,000 تومان شود، شرکت ضرر کرده چون مجبور است با نرخ بالاتر بخرد.

📌 کاربردهای رایج:

• مدیریت ریسک ارزی برای واردکنندگان و صادرکنندگان.
• قفل کردن قیمت کالاها برای تولیدکنندگان یا مصرف‌کنندگان عمده.
• سفته‌بازی برای کسب سود از نوسانات قیمت آینده.

نکات کلیدی

• قرارداد آتی، توافقی قابل تنظیم بین دو طرف برای خرید یا فروش یک دارایی با قیمت از پیش تعیین شده در تاریخ آینده است که اغلب برای پوشش ریسک در برابر نوسانات قیمت استفاده می‌شود.
• برخلاف قراردادهای آتی، قراردادهای آتی، ابزارهای فرابورس (OTC) هستند که در بورس متمرکز معامله نمی‌شوند و منجر به ریسک نکول بالاتری می‌شوند. قراردادهای سلف با توجه به نیازهای خاص خریدار و فروشنده از نظر کالا، مقدار و تاریخ تحویل تنظیم می‌شوند و انعطاف‌پذیری ارائه می‌دهند، اما به دلیل ماهیت غیراستاندارد خود، خطرات تسویه را نیز به همراه دارند.
• عدم تسویه روزانه یا قیمت‌گذاری بر اساس بازار می‌تواند طرفین را در صورت اختلاف چشمگیر قیمت‌های بازار با قیمت سلف توافق‌شده، در معرض خطرات قابل توجهی قرار دهد.
• شرکت‌های بزرگ از قراردادهای سلف برای پوشش ریسک ارز و نرخ بهره استفاده می‌کنند که به دلیل ماهیت خصوصی این قراردادها، به ایجاد یک بازار گسترده اما تا حد زیادی غیرشفاف کمک می‌کند.