جهان چهارم Fourth World

جهان چهارم اصطلاحی منسوخ شده است که برای توصیف توسعه نیافته‌ترین، فقیرترین و حاشیه‌نشین‌ترین مناطق جهان به کار می‌رود.

جهان چهارم چیست؟

بسیاری از ساکنان این کشورها هیچ پیوند سیاسی ندارند و اغلب شکارچی-گردآورنده‌ای هستند که در جوامع عشایری زندگی می‌کنند یا عضوی از قبایل هستند. آنها ممکن است کاملاً کارآمد و خودکفا باشند، اما در طول جنگ سرد بر اساس عملکرد اقتصادی خود به عنوان جهان چهارم شناخته می‌شدند.

اصطلاح جهان چهارم به گروه‌ها یا مناطقی اشاره دارد که از نظر اقتصادی، سیاسی و اجتماعی به شدت حاشیه‌نشین، فقیر و فاقد حاکمیت ملی هستند. این مفهوم در دهه ۱۹۷۰ توسط George Manuel و Mbuto Milando مطرح شد و در کتاب The Fourth World: An Indian Reality معرفی شد.

تعریف‌های رایج:

• مردمان بدون کشور: مانند قبایل بومی، اقوام کوچ‌نشین یا شکارچی-گردآورنده که در اقتصاد جهانی مشارکت ندارند.
• جمعیت‌های محروم در کشورهای توسعه‌یافته: مانند بومیان آمریکا یا استرالیایی که در شرایطی مشابه کشورهای جهان سوم زندگی می‌کنند.
• مناطق فاقد حاکمیت سیاسی: مناطقی که در مرزهای سیاسی کشورها قرار دارند اما از نظر فرهنگی و اقتصادی مستقل یا منزوی هستند.

مثال‌هایی از جهان چهارم:

1. قبایل آمازون در آمریکای جنوبی که به‌صورت خودکفا زندگی می‌کنند اما در اقتصاد جهانی نقشی ندارند.
2. بومیان استرالیا که در مناطق دورافتاده زندگی می‌کنند و از خدمات دولتی محروم‌اند.
3. ساکنان فقیر در کشورهای توسعه‌یافته مانند برخی جوامع سیاه‌پوست در آمریکا که در شرایط اقتصادی بسیار ضعیف زندگی می‌کنند (مثلاً در پروژه‌های مسکونی با نرخ بیکاری بالا).
4. کشورهایی مانند یمن، هائیتی، لائوس، نپال که در فقر شدید و بحران‌های اجتماعی قرار دارند و حتی در میان کشورهای فقیر نیز در پایین‌ترین سطح هستند.

تفاوت با سه جهان دیگر:

نکات کلیدی

• جهان چهارم به توسعه نیافته‌ترین، فقیرترین و حاشیه‌نشین‌ترین مناطق و جمعیت‌های جهان اشاره دارد.
• بسیاری از ساکنان این کشورها هیچ پیوند سیاسی ندارند و اغلب شکارچی-گردآورنده‌ای هستند که در جوامع عشایری زندگی می‌کنند یا عضوی از قبایل هستند.
• اصطلاح منسوخ و توهین‌آمیز جهان چهارم اغلب به مردم بومی مرتبط است.