نظریه چشم‌انداز Prospect Theory

طبق این نظریه:

👉 انسان‌ها از از دست دادن پول یا دارایی بیشتر ناراحت می‌شوند
👉 تا اینکه به همان اندازه از به‌دست آوردن سود خوشحال شوند

✅ یعنی درد ضرر از لذت سود قوی‌تر است.

نحوه تصمیم‌گیری در Prospect Theory

برخلاف فرضیه‌های سنتی اقتصاد که می‌گویند افراد منطقی عمل می‌کنند:

• افراد فقط سود و زیان را منطقی مقایسه نمی‌کنند
• بلکه ترس از ضرر تأثیر بیشتری روی تصمیم آن‌ها دارد

مثال ساده برای درک بهتر

فرض کنید دو انتخاب دارید:

گزینه ۱:
100 هزار تومان سود قطعی

گزینه ۲:
۵۰٪ احتمال سود 200 هزار تومان
و ۵۰٪ احتمال سود صفر

✅ بیشتر افراد گزینه ۱ را انتخاب می‌کنند
چون ریسک از دست دادن سود آن‌ها را می‌ترساند

مثال دیگر (در حالت ضرر):

گزینه ۱:
پرداخت قطعی 100 هزار تومان

گزینه ۲:
۵۰٪ احتمال پرداخت 200 هزار تومان
و ۵۰٪ احتمال پرداخت صفر

✅ در این حالت بسیاری افراد گزینه ۲ را انتخاب می‌کنند
(ریسک می‌کنند تا از ضرر فرار کنند)

ویژگی‌های مهم Prospect Theory

• افراد به ضرر حساس‌تر از سود هستند
• رفتارها اغلب غیرمنطقی و احساسی است
• تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت شکل می‌گیرد

تأثیر در سرمایه‌گذاری

در بازارهای مالی:

• سرمایه‌گذاران ممکن است سهام زیان‌ده را نگه دارند (به امید جبران)
• اما سهام سودده را زود بفروشند
• این رفتار باعث کاهش سود کلی می‌شود

✅ یعنی ترس از ضرر، تصمیم‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

اهمیت در اقتصاد رفتاری

نظریه چشم‌انداز یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد رفتاری (Behavioral Economics) است و به ما کمک می‌کند:

• رفتار واقعی سرمایه‌گذاران را بهتر درک کنیم
• تصمیم‌های مالی را تحلیل کنیم
• اشتباهات ذهنی در تصمیم‌گیری را کاهش دهیم

نکات کلیدی (Key Takeaways)

• نظریه چشم‌انداز نشان می‌دهد افراد ضرر را بیشتر از سود اهمیت می‌دهند
• گریز از ضرر عامل اصلی تصمیم‌گیری است
• رفتار انسان‌ها همیشه منطقی نیست
• در سرمایه‌گذاری تأثیر زیادی دارد
• در شرایط عدم قطعیت کاربرد دارد