اقتصاد هنجاری Normative Economics

مثال: «دولت باید مالیات ثروتمندان را افزایش دهد تا نابرابری کاهش یابد» یک گزاره اقتصاد هنجاری است.

تفاوت اقتصاد هنجاری با اقتصاد اثباتی

اقتصاد هنجاری معمولاً در مقابل اقتصاد اثباتی (Positive Economics) قرار می‌گیرد:

• اقتصاد اثباتی: توضیح می‌دهد چه هست
• اقتصاد هنجاری: می‌گوید چه باید باشد

اقتصاد اثباتی مبتنی بر داده، مشاهده و آزمون‌پذیری است، اما اقتصاد هنجاری بر ارزش‌گذاری و قضاوت انسانی تکیه دارد.
مثال:

• اثباتی: «افزایش حداقل دستمزد نرخ اشتغال را تغییر داده است.»
• هنجاری: «حداقل دستمزد باید افزایش یابد تا عدالت اجتماعی برقرار شود.»

نقش قضاوت‌های ارزشی در اقتصاد هنجاری

اقتصاد هنجاری به‌طور مستقیم با ارزش‌ها، اخلاق و دیدگاه‌های ایدئولوژیک سر و کار دارد. این قضاوت‌ها تعیین می‌کنند که یک سیاست اقتصادی از نظر اجتماعی یا اخلاقی مطلوب هست یا نه.
مثال: این‌که «رشد اقتصادی مهم‌تر از حفظ محیط‌زیست است یا برعکس» یک بحث هنجاری محسوب می‌شود.

اقتصاد هنجاری و سیاست‌گذاری عمومی

بخش بزرگی از سیاست‌گذاری اقتصادی بر پایه اقتصاد هنجاری شکل می‌گیرد. سیاست‌گذاران بر اساس ارزش‌های اجتماعی تصمیم می‌گیرند که چه اقداماتی برای جامعه مناسب‌تر است.
مثال: تصمیم درباره گسترش یارانه‌ها، بیمه همگانی یا مالیات سبز، همگی ریشه در اقتصاد هنجاری دارند.

آیا گزاره‌های هنجاری قابل آزمون هستند؟

یکی از ویژگی‌های اصلی اقتصاد هنجاری این است که قابل اثبات یا رد تجربی نیست. برخلاف گزاره‌های اثباتی، نمی‌توان درستی یا نادرستی آن‌ها را صرفاً با داده‌ها بررسی کرد.
مثال: نمی‌توان با آمار ثابت کرد که «توزیع برابر درآمد عادلانه‌تر است»، زیرا مفهوم عدالت ارزشی است.

اقتصاد رفتاری و رویکرد هنجاری

اقتصاد رفتاری اغلب ماهیتی هنجاری دارد، زیرا فراتر از توصیف رفتار انسان، به این می‌پردازد که چگونه سیاست‌ها باید طراحی شوند تا تصمیم‌های بهتری از مردم حاصل شود.
مثال: استفاده از «تلنگرها» برای تشویق پس‌انداز بازنشستگی، یک توصیه هنجاری است.

کاربرد اقتصاد هنجاری در مباحث روز

اقتصاد هنجاری در مباحثی مانند:

• عدالت اجتماعی
• توزیع درآمد
• حمایت دولت از اقشار ضعیف
• توسعه پایدار
  نقش اساسی دارد و چارچوب فکری تصمیم‌گیری را شکل می‌دهد.
  مثال: بحث درباره رایگان بودن آموزش عالی بیشتر هنجاری است تا اثباتی.

محدودیت‌های اقتصاد هنجاری

اگرچه اقتصاد هنجاری برای سیاست‌گذاری ضروری است، اما به دلیل ذهنی بودن و وابستگی به دیدگاه افراد، می‌تواند منجر به اختلاف نظرهای شدید شود.
مثال: آنچه از دید یک گروه «عادلانه» است، ممکن است از دید گروه دیگر ناعادلانه باشد.