اقتصاد وودو (Voodoo Economics)

بوش معتقد بود وعده‌های اقتصادی ریگان بیش از حد خوش‌بینانه هستند و پایه علمی و عملی محکمی ندارند؛ به همین دلیل از عبارت «اقتصاد وودو» استفاده کرد. واژه وودو در اینجا کنایه از چیزی است که به نظر منتقدان، غیرواقعی یا دارای منطق اقتصادی ضعیف است.

این سیاست‌ها بعدها با عنوان ریگانومیکس (Reaganomics) شناخته شدند و بر مبنای نظریه اقتصاد طرف عرضه (Supply-Side Economics) شکل گرفتند.

اقتصاد طرف عرضه چیست؟

اقتصاد طرف عرضه بر این ایده استوار است که کاهش موانع اقتصادی برای تولیدکنندگان، سرمایه‌گذاران و صاحبان کسب‌وکار می‌تواند رشد اقتصادی را تحریک کند.

طرفداران این نظریه معتقدند که با:

• کاهش مالیات‌ها
• کاهش مقررات دولتی
• محدود کردن هزینه‌های دولت
• تشویق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی

فعالیت اقتصادی افزایش می‌یابد و در نهایت کل جامعه از رشد اقتصادی بهره‌مند می‌شود.

ریگانومیکس چه بود؟

ریگان پس از ورود به کاخ سفید مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی را اجرا کرد که شامل موارد زیر بود:

کاهش مالیات‌ها

یکی از اصلی‌ترین اهداف ریگان، کاهش نرخ مالیات به‌ویژه برای افراد و شرکت‌های پردرآمد بود.

حامیان این سیاست معتقد بودند که کاهش مالیات باعث افزایش سرمایه‌گذاری، تولید و اشتغال می‌شود.

مقررات‌زدایی (Deregulation)

دولت ریگان بسیاری از مقررات دولتی را کاهش داد تا شرکت‌ها آزادی بیشتری برای فعالیت اقتصادی داشته باشند.

کاهش اندازه دولت

ریگان از کوچک‌تر شدن نقش دولت در اقتصاد و سپردن مسئولیت بیشتر به بخش خصوصی حمایت می‌کرد.

کنترل تورم

هم‌زمان با این سیاست‌ها، دولت و فدرال رزرو اقداماتی برای مهار تورم بالای دهه ۱۹۷۰ انجام دادند.

نظریه سرریز ثروت (Trickle-Down Economics)

یکی از مفاهیم مرتبط با ریگانومیکس، اقتصاد سرریز (Trickle-Down Economics) است.

بر اساس این دیدگاه:

اگر ثروتمندان و شرکت‌ها مالیات کمتری پرداخت کنند:

• سرمایه‌گذاری بیشتر می‌شود.
• کسب‌وکارها گسترش می‌یابند.
• فرصت‌های شغلی افزایش پیدا می‌کند.
• درآمد سایر اقشار جامعه نیز رشد می‌کند.

به عبارت دیگر، مزایای اقتصادی از سطوح بالای درآمدی به سایر بخش‌های جامعه «سرریز» می‌شود.

چرا اصطلاح اقتصاد وودو مطرح شد؟

جرج بوش پدر در جریان رقابت درون‌حزبی جمهوری‌خواهان معتقد بود که کاهش مالیات‌ها بدون کاهش متناسب هزینه‌های دولت می‌تواند کسری بودجه را افزایش دهد.

به باور او:

• درآمدهای دولت کاهش می‌یافت.
• مخارج دولت همچنان بالا باقی می‌ماند.
• بدهی عمومی افزایش پیدا می‌کرد.

به همین دلیل این رویکرد را «اقتصاد وودو» نامید.

مثال ساده از اقتصاد وودو

فرض کنید دولتی اعلام کند:

• مالیات شرکت‌ها را کاهش می‌دهد.
• مالیات افراد پردرآمد را کم می‌کند.
• هم‌زمان هزینه‌های دولتی را نیز حفظ می‌کند.

طرفداران می‌گویند:

کاهش مالیات باعث رشد اقتصادی می‌شود و رشد اقتصاد، کاهش درآمد مالیاتی را جبران خواهد کرد.

اما منتقدان معتقدند:

ممکن است رشد اقتصادی به اندازه کافی رخ ندهد و در نتیجه کسری بودجه و بدهی دولت افزایش یابد.

این اختلاف دیدگاه، هسته اصلی بحث پیرامون اقتصاد وودو است.

انتقادهای واردشده به ریگانومیکس

افزایش بدهی عمومی

بسیاری از اقتصاددانان معتقدند کسری بودجه و بدهی دولت آمریکا در دوران ریگان افزایش یافت.

توزیع نامتوازن منافع

منتقدان می‌گویند بخش بزرگی از مزایای کاهش مالیات نصیب افراد ثروتمند شد.

تحقق نیافتن کامل وعده‌ها

عده‌ای معتقدند رشد اقتصادی حاصل‌شده کمتر از سطحی بود که طرفداران این سیاست‌ها وعده داده بودند.

افزایش نابرابری درآمدی

برخی تحلیلگران ریگانومیکس را یکی از عوامل افزایش شکاف درآمدی در آمریکا می‌دانند.

استدلال طرفداران ریگانومیکس

حامیان ریگانومیکس معتقدند که:

• رشد اقتصادی دهه ۱۹۸۰ تقویت شد.
• تورم شدید دهه ۱۹۷۰ کنترل شد.
• سرمایه‌گذاری و کارآفرینی افزایش یافت.
• اقتصاد آمریکا رقابتی‌تر شد.

از دید آن‌ها، سیاست‌های ریگان نقش مهمی در خروج اقتصاد آمریکا از رکود و بازگرداندن رشد اقتصادی داشت.

سرنوشت جرج بوش و اقتصاد وودو

نکته جالب این است که جرج بوش پس از شکست در انتخابات مقدماتی، معاون رونالد ریگان شد و بعدها از بسیاری از سیاست‌های ریگان حمایت کرد.

با این حال، زمانی که خود به ریاست‌جمهوری رسید، برای کاهش کسری بودجه بخشی از مالیات‌ها را افزایش داد؛ اقدامی که به عقیده بسیاری از تحلیلگران به محبوبیت سیاسی او آسیب زد.

کاربرد امروزی اصطلاح اقتصاد وودو

امروزه اصطلاح Voodoo Economics فقط به ریگانومیکس محدود نمی‌شود.

این عبارت اغلب برای انتقاد از سیاستمدارانی استفاده می‌شود که وعده می‌دهند:

• مالیات‌ها را کاهش می‌دهند،
• هزینه‌های دولت را حفظ یا افزایش می‌دهند،
• و در عین حال انتظار دارند کسری بودجه ایجاد نشود.

در چنین شرایطی منتقدان ممکن است این وعده‌ها را نمونه‌ای از «اقتصاد وودو» بدانند.

نکات کلیدی

• اقتصاد وودو اصطلاحی است که جرج بوش پدر برای انتقاد از سیاست‌های اقتصادی رونالد ریگان مطرح کرد.
• این اصطلاح به ریگانومیکس و نظریه اقتصاد طرف عرضه اشاره دارد.
• ریگانومیکس بر کاهش مالیات، مقررات‌زدایی و محدود کردن نقش دولت تأکید داشت.
• حامیان معتقد بودند این سیاست‌ها رشد اقتصادی را تقویت می‌کنند.
• منتقدان افزایش بدهی عمومی و نابرابری درآمدی را از پیامدهای آن می‌دانند.
• امروزه اقتصاد وودو به وعده‌های اقتصادی بسیار خوش‌بینانه و بحث‌برانگیز نیز اطلاق می‌شود.