بازار لحظه‌ای (Spot Market)

دارایی‌هایی که در این بازار معامله می‌شوند شامل موارد زیر هستند:

• کالاها (مثل طلا، نفت، گندم)
• ارزها (مثل دلار، یورو)
• اوراق بهادار (مثل سهام و اوراق قرضه)

نحوه عملکرد بازار اسپات

در بازار اسپات، معامله به‌صورت ساده و مستقیم انجام می‌شود:

1. خریدار و فروشنده بر سر قیمت توافق می‌کنند
2. پرداخت انجام می‌شود
3. دارایی تحویل داده می‌شود

به همین دلیل این بازار، شفاف و سریع است.

مثال: اگر امروز طلا را با قیمت فعلی بازار بخرید و آن را دریافت کنید، این یک معامله در بازار اسپات است.

تفاوت بازار اسپات با بازار آتی (Futures Market)

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها بین این دو بازار در زمان تحویل دارایی است:

• Spot Market:
  تحویل و پرداخت فوری یا در کوتاه‌ترین زمان ممکن

• Futures Market:
  تحویل و پرداخت در یک تاریخ مشخص در آینده

مثال ساده:

• خرید نفت با تحویل امروز → Spot
• قرارداد خرید نفت برای ۳ ماه آینده → Futures

قیمت اسپات چیست؟

در بازار اسپات، هر دارایی دارای یک قیمت لحظه‌ای (Spot Price) است. این قیمت نشان‌دهنده ارزش فعلی دارایی در بازار است.

معمولاً برای بسیاری از دارایی‌ها دو نوع قیمت وجود دارد:

• قیمت اسپات: برای معامله فوری
• قیمت آتی یا فوروارد: برای معامله در آینده

مثال: قیمت فعلی طلا ممکن است ۱۹۰۰ دلار باشد (Spot)، در حالی که قیمت قرارداد سه‌ماهه آن ۱۹۵۰ دلار باشد (Futures).

زمان تسویه معاملات در بازار اسپات

زمان تسویه بسته به نوع دارایی متفاوت است:

• برای اکثر معاملات: یک روز کاری بعد (T+1)
• برای معاملات ارزی (Forex): معمولاً دو روز کاری بعد (T+2)

این یعنی هرچند معامله فوری انجام می‌شود، اما انتقال نهایی دارایی ممکن است کمی زمان ببرد.

انواع بازارهای اسپات

معاملات اسپات می‌توانند در دو نوع بازار انجام شوند:

• بازارهای سازمان‌یافته (Exchange):
  مثل بورس‌های رسمی که قوانین مشخص دارند

• بازارهای خارج از بورس (OTC):
  معاملات مستقیم بین طرفین، بدون واسطه رسمی

تفاوت بازار اسپات با بازار مشتقات

بازار اسپات با بازار مشتقات (Derivatives Market) تفاوت اساسی دارد:

• در بازار اسپات، خود دارایی اصلی معامله می‌شود
• در بازار مشتقات، قراردادهایی معامله می‌شوند که ارزش آن‌ها از دارایی پایه گرفته شده است

انواع مشتقات:

• قرارداد فوروارد
• قرارداد فیوچرز
• اختیار معامله (Options)

مثال کاربردی برای درک بهتر

فرض کنید یک تاجر می‌خواهد گندم خریداری کند:

• اگر همین امروز گندم بخرد و تحویل بگیرد → بازار اسپات
• اگر قراردادی ببندد که ۲ ماه بعد گندم را تحویل بگیرد → بازار آتی

این تفاوت به تصمیم‌گیری‌های مالی و مدیریت ریسک کمک زیادی می‌کند.