لسه‌فر Laissez-faire

این اصطلاح فرانسوی به معنای «رهایش کنید» یا «بگذارید خودشان انجام دهند» است و بر این ایده تأکید دارد که صنایع و بازارها باید بدون محدودیت‌ها و مقررات دولتی فعالیت کنند. طرفداران لسه‌فر معتقدند که اگر بازار بدون مداخله اداره شود، خودتنظیم‌گر خواهد بود و این روند به بهره‌وری، رشد اقتصادی و رفاه بیشتر منجر می‌شود.

مثال ساده:
فرض کنید دولت هیچ محدودیتی برای قیمت‌گذاری محصولات کشاورزی تعیین نمی‌کند. در این حالت، عرضه‌کنندگان و خریداران آزادانه قیمت را تعیین می‌کنند. اگر محصولی زیاد تولید شود، قیمت به‌طور طبیعی کاهش می‌یابد و اگر کم باشد، افزایش پیدا می‌کند. این همان «خودتنظیمی بازار» است.

نکات کلیدی

• لسه‌فر یک نظریهٔ اقتصادی است که خواستار حداقل دخالت دولت در امور کسب‌وکار است و معتقد است که اقتصاد زمانی بهترین عملکرد را دارد که به حال خود رها شود.
  مثال: شرکت‌ها آزادند بدون محدودیت‌های دولتی قیمت تعیین کنند و رقابت کنند.

• این نظریه در قرن هجدهم در فرانسه و در میان گروهی از اقتصاددانان به نام فیزیوکرات‌ها شکل گرفت و بعدها به یکی از اصول سرمایه‌داری بازار آزاد تبدیل شد. لسه‌فر بر این باور است که اقتصاد دارای نظم طبیعی است و نیازی به مقررات دولتی ندارد.
  مثال: حذف تعرفه‌ها و مالیات‌های سنگین برای تجارت آزاد میان کشورها.

• منتقدان می‌گویند اگرچه لسه‌فر رقابت و آزادی اقتصادی را تقویت می‌کند، اما می‌تواند موجب نابرابری، بی‌عدالتی و آسیب به اقشار ضعیف شود؛ زیرا هیچ نهادی برای محافظت از آنان وجود ندارد.
  مثال: شرکت‌ها ممکن است برای کاهش هزینه‌ها، دستمزدهای بسیار پایین پرداخت کنند.

• این فلسفه در دوران انقلاب صنعتی تا حدود زیادی اجرا شد، اما به دلیل پیامدهایی مانند شرایط کاری خطرناک، ساعات کار طولانی، کار کودکان و شکاف شدید طبقاتی با انتقادهای جدی روبه‌رو شد.
  مثال: کارگران کارخانه‌ها در قرن نوزدهم مجبور بودند روزانه ۱۲ تا ۱۴ ساعت کار کنند بدون هیچ حمایت دولتی.

• با وجود جذابیت نظری، هیچ اقتصاد کاملاً لسه‌فری امروزه وجود ندارد. اغلب کشورها نوعی دخالت محدود و هدفمند دولت را برای جلوگیری از شکست بازار، حفظ رقابت سالم و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر به کار می‌گیرند.
  مثال: قوانین ضدانحصار، بیمه‌های اجتماعی، و حداقل دستمزد.