برنامه کمک به دارایی‌های مشکل‌دار (Troubled Asset Relief Program یا TARP)

این برنامه توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا مدیریت می‌شد و هدف اصلی آن جلوگیری از گسترش بحران مالی، بازگرداندن اعتماد به بازارها، حمایت از مؤسسات مالی بزرگ و کاهش فشار ناشی از بحران وام‌های مسکن بود.

TARP در تاریخ 3 اکتبر 2008 و در اوج بحران مالی جهانی به تصویب رسید.

چرا TARP ایجاد شد؟

در سال 2008 اقتصاد آمریکا با یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های مالی تاریخ خود مواجه شد.

عوامل اصلی بحران عبارت بودند از:

• سقوط بازار مسکن
• افزایش نکول وام‌های رهنی
• ورشکستگی مؤسسات مالی
• کاهش شدید نقدینگی در بازار
• از بین رفتن اعتماد سرمایه‌گذاران

در این شرایط دولت آمریکا تصمیم گرفت برای جلوگیری از فروپاشی بیشتر نظام مالی وارد عمل شود.

هدف اصلی TARP

اهداف این برنامه شامل موارد زیر بود:

• تثبیت سیستم بانکی
• بازگرداندن اعتماد به بازارهای مالی
• حمایت از رشد اقتصادی
• کاهش مصادره و سلب مالکیت خانه‌ها (Foreclosure)
• جلوگیری از ورشکستگی مؤسسات مهم مالی
• حفظ اشتغال و تولید

TARP چگونه کار می‌کرد؟

ایده اولیه این بود که دولت آمریکا دارایی‌های مشکل‌دار بانک‌ها و مؤسسات مالی را خریداری کند.

این دارایی‌ها عمدتاً شامل:

• اوراق بهادار مبتنی بر وام مسکن
• دارایی‌های کم‌ارزش شده
• سهام مؤسسات درگیر بحران

بودند.

بعدها بخش مهمی از منابع TARP به صورت سرمایه‌گذاری مستقیم در بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ اختصاص یافت.

بودجه TARP چقدر بود؟

در ابتدا کنگره آمریکا سقف بودجه این برنامه را:

700 میلیارد دلار

تعیین کرد.

اما در سال‌های بعد این رقم به:

475 میلیارد دلار

کاهش یافت.

با این حال همه این مبلغ به طور کامل هزینه نشد.

چه بخش‌هایی از TARP استفاده کردند؟

بانک‌ها

بخش عمده بودجه صرف حمایت از بانک‌ها شد.

این کمک‌ها باعث شد:

• نقدینگی بانک‌ها افزایش یابد.
• خطر ورشکستگی کاهش پیدا کند.
• سیستم اعتباری دوباره فعال شود.

شرکت بیمه AIG

شرکت بیمه آمریکایی AIG یکی از مهم‌ترین دریافت‌کنندگان کمک مالی بود.

ورشکستگی احتمالی این شرکت می‌توانست خسارت گسترده‌ای به بازارهای جهانی وارد کند.

صنعت خودروسازی آمریکا

برنامه TARP از شرکت‌های بزرگ خودروسازی نیز حمایت کرد.

از جمله:

• General Motors (GM)
• Chrysler

هدف از این حمایت جلوگیری از نابودی میلیون‌ها شغل مرتبط با صنعت خودرو بود.

برنامه‌های حمایتی مسکن

بخشی از منابع TARP برای کمک به صاحبان خانه‌هایی که در معرض سلب مالکیت بودند اختصاص یافت.

مهم‌ترین مزایای TARP

✅ جلوگیری از فروپاشی بخش مالی آمریکا

✅ بازگرداندن اعتماد به بازارهای مالی

✅ حمایت از بانک‌ها و مؤسسات مهم

✅ کمک به صنعت خودروسازی آمریکا

✅ کاهش شدت رکود اقتصادی

✅ جلوگیری از گسترش بحران جهانی

انتقادهای وارد بر TARP

با وجود موفقیت‌های نسبی، این برنامه با انتقادهای زیادی روبه‌رو شد.

کمک به مؤسسات مقصر بحران

منتقدان معتقد بودند:

بسیاری از بانک‌ها و مؤسسات مالی که کمک دریافت کردند، خود از عوامل اصلی ایجاد بحران بودند.

نادیده گرفتن مردم عادی

برخی اقتصاددانان استدلال می‌کردند که دولت بیشتر از بانک‌ها حمایت کرد تا خانوارهایی که خانه‌های خود را از دست داده بودند.

ایجاد ریسک اخلاقی

برخی تحلیلگران هشدار دادند:

نجات شرکت‌های بزرگ می‌تواند مدیران را به پذیرش ریسک‌های بیشتر در آینده تشویق کند زیرا انتظار دارند دولت دوباره آن‌ها را نجات دهد.

آیا TARP موفق بود؟

دیدگاه‌ها درباره موفقیت TARP متفاوت است.

حامیان معتقدند:

• فروپاشی کامل نظام مالی جلوگیری شد.
• اقتصاد آمریکا سریع‌تر بهبود یافت.
• بحران بانکی مهار شد.

منتقدان معتقدند:

• منافع اصلی نصیب مؤسسات بزرگ شد.
• تأثیر مستقیم آن بر خانوارها محدود بود.
• اصلاحات عمیق‌تری نیاز بود.

آیا دولت آمریکا ضرر کرد؟

یکی از نکات جالب TARP این است که دولت آمریکا در نهایت بیشتر سرمایه‌گذاری‌های خود را بازیابی کرد.

بسیاری از بانک‌ها و شرکت‌ها:

• وام‌ها را بازپرداخت کردند.
• سهام خریداری‌شده توسط دولت را بازخرید کردند.

در نتیجه، دولت آمریکا از برخی سرمایه‌گذاری‌های TARP حتی سود نیز کسب کرد.

TARP و بحران مالی 2008

بحران مالی 2008 یکی از بدترین بحران‌های اقتصادی پس از رکود بزرگ دهه 1930 بود.

TARP به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت آمریکا در مقابله با این بحران شناخته می‌شود و هنوز هم در مطالعات اقتصادی و مالی به عنوان نمونه‌ای از مداخله گسترده دولت در بازار بررسی می‌شود.

جمع‌بندی

برنامه کمک به دارایی‌های مشکل‌دار (TARP) یک بسته نجات مالی بود که در سال 2008 توسط دولت آمریکا برای مقابله با بحران مالی جهانی ایجاد شد. این برنامه با حمایت از بانک‌ها، شرکت بیمه AIG و صنعت خودروسازی به تثبیت بازارهای مالی کمک کرد. اگرچه TARP به دلیل کمک به مؤسسات بزرگ با انتقادهای زیادی مواجه شد، اما بسیاری از اقتصاددانان آن را یکی از عوامل مهم جلوگیری از فروپاشی کامل سیستم مالی آمریکا می‌دانند.