بانک زامبی (Zombie Bank)

بانک زامبی (Zombie Bank) به مؤسسه مالی یا بانکی گفته می‌شود که از نظر اقتصادی و مالی ورشکسته یا عملاً ناتوان از پرداخت تعهدات خود (Insolvent) است، اما به کمک حمایت‌های دولت، بانک مرکزی یا نهادهای مالی همچنان به فعالیت ادامه می‌دهد.

بانک زامبی (Zombie Bank) چیست؟

بانک از نظر فنی ورشکسته محسوب می‌شود.

اما اگر دولت سرمایه تزریق کند یا وام حمایتی ارائه دهد، بانک می‌تواند به فعالیت خود ادامه دهد و به یک Zombie Bank تبدیل شود.

مثال ساده

فرض کنید بانکی حجم زیادی وام مسکن پرداخت کرده است.

پس از سقوط بازار مسکن:

• ارزش وثیقه‌ها کاهش می‌یابد.
• بسیاری از وام‌گیرندگان قادر به بازپرداخت نیستند.
• بانک با زیان سنگین مواجه می‌شود.

دولت برای جلوگیری از بحران بانکی:

• سرمایه جدید تزریق می‌کند.
• بدهی‌ها را تضمین می‌کند.
• نقدینگی در اختیار بانک قرار می‌دهد.

در نتیجه بانک همچنان فعال می‌ماند، هرچند از نظر مالی وضعیت سالمی ندارد.

منشأ اصطلاح بانک زامبی

اصطلاح Zombie Bank نخستین بار در جریان بحران مؤسسات پس‌انداز و وام آمریکا (Savings and Loan Crisis) در دهه ۱۹۸۰ رواج یافت.

در آن دوره بسیاری از مؤسسات مالی عملاً ورشکسته بودند اما با حمایت‌های دولتی به فعالیت ادامه دادند.

بعدها این اصطلاح در مورد بحران بانکی ژاپن در دهه ۱۹۹۰ و همچنین برخی بانک‌های اروپایی پس از بحران مالی ۲۰۰۸ نیز به کار رفت.

تجربه ژاپن و بانک‌های زامبی

یکی از مشهورترین نمونه‌های بانک‌های زامبی در تاریخ اقتصاد، ژاپن است.

پس از ترکیدن حباب:

• بازار املاک
• بازار سهام

در اوایل دهه ۱۹۹۰، بسیاری از بانک‌های ژاپنی با دارایی‌های بی‌ارزش و وام‌های معوق مواجه شدند.

به جای تعطیلی سریع یا اصلاح ساختاری، برخی از این بانک‌ها سال‌ها به کمک دولت و بانک مرکزی به فعالیت ادامه دادند.

بسیاری از اقتصاددانان معتقدند این موضوع یکی از عوامل اصلی ایجاد:

• دهه از دست‌رفته ژاپن (Lost Decade)
• رشد اقتصادی ضعیف
• رکود طولانی‌مدت

بوده است.

مزایای حفظ بانک‌های زامبی

جلوگیری از هراس مالی

ورشکستگی یک بانک بزرگ می‌تواند باعث وحشت سپرده‌گذاران و هجوم برای برداشت پول شود.

حفظ ثبات نظام بانکی

حمایت دولت از بانک‌های آسیب‌دیده ممکن است از فروپاشی زنجیره‌ای سایر مؤسسات مالی جلوگیری کند.

محافظت از سپرده‌گذاران

در بسیاری موارد هدف اصلی حمایت از بانک، حفظ سپرده‌های مردم و جلوگیری از خسارت گسترده است.

جلوگیری از بحران اقتصادی کوتاه‌مدت

سقوط بانک‌های بزرگ می‌تواند باعث:

• کاهش اعتبارات
• افت سرمایه‌گذاری
• افزایش بیکاری
• رکود اقتصادی

شود.

معایب بانک‌های زامبی

تخصیص نادرست سرمایه

بانک‌های زامبی معمولاً به جای تأمین مالی کسب‌وکارهای کارآمد، منابع را در پروژه‌های کم‌بازده یا بدهکاران قدیمی نگه می‌دارند.

کاهش رقابت

بانک‌های سالم مجبورند با مؤسساتی رقابت کنند که به پشتوانه حمایت دولتی سرپا مانده‌اند.

کند شدن رشد اقتصادی

تداوم فعالیت بانک‌های ناکارآمد می‌تواند مانع ورود سرمایه به بخش‌های مولد اقتصاد شود.

افزایش هزینه برای دولت

نجات بانک‌ها معمولاً از محل منابع عمومی و بودجه دولت تأمین می‌شود.

ایجاد ریسک اخلاقی (Moral Hazard)

مدیران و سرمایه‌گذاران ممکن است تصور کنند دولت همیشه آن‌ها را نجات خواهد داد و در نتیجه ریسک‌های بیشتری بپذیرند.

بانک زامبی و شرکت زامبی چه تفاوتی دارند؟

بانک زامبی

یک مؤسسه مالی یا بانکی است که بدون حمایت خارجی قادر به ادامه فعالیت نیست.

شرکت زامبی (Zombie Company)

شرکتی است که درآمد آن فقط برای پرداخت بهره بدهی‌ها کافی است و توان رشد یا سرمایه‌گذاری مؤثر ندارد.

هر دو پدیده می‌توانند نشانه ضعف ساختاری در اقتصاد باشند.

بانک‌های زامبی پس از بحران مالی ۲۰۰۸

پس از بحران مالی جهانی ۲۰۰۸، نگرانی‌هایی درباره شکل‌گیری بانک‌های زامبی در برخی کشورهای اروپایی مطرح شد.

دولت‌ها و بانک‌های مرکزی برای جلوگیری از فروپاشی نظام مالی اقداماتی مانند:

• تزریق سرمایه
• خرید دارایی‌های سمی
• تضمین بدهی‌ها
• اعطای تسهیلات اضطراری

را اجرا کردند.

اگرچه این اقدامات به جلوگیری از بحران فوری کمک کرد، برخی اقتصاددانان معتقد بودند که بخشی از مشکلات بلندمدت اقتصادی اروپا ناشی از ادامه فعالیت مؤسسات ضعیف بوده است.

چگونه یک بانک زامبی شناسایی می‌شود؟

نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:

• وابستگی شدید به کمک‌های دولتی
• حجم بالای وام‌های معوق
• سودآوری بسیار ضعیف
• سرمایه ناکافی
• ناتوانی در جذب سرمایه خصوصی
• ادامه فعالیت صرفاً به دلیل حمایت نهادهای حاکمیتی

جمع‌بندی

بانک زامبی (Zombie Bank) بانکی است که از نظر مالی عملاً ورشکسته یا ناتوان از ایفای تعهدات خود است، اما با کمک دولت یا بانک مرکزی به فعالیت ادامه می‌دهد. این بانک‌ها می‌توانند در کوتاه‌مدت از بحران مالی و هراس عمومی جلوگیری کنند، اما در بلندمدت ممکن است باعث کاهش رقابت، تخصیص نامناسب سرمایه و کند شدن رشد اقتصادی شوند. تجربه آمریکا، ژاپن و برخی کشورهای اروپایی نشان داده است که مدیریت صحیح بانک‌های مشکل‌دار نقش مهمی در سلامت نظام مالی و رشد اقتصادی دارد.