بازیافت زباله در سوئد Recycling and Waste Management in Sweden

اما تصویر رایج «سوئد تقریباً همه زباله‌ها را بازیافت می‌کند» کاملاً دقیق نیست. بخش زیادی از پسماند خانگی سوئد به‌جای بازیافت مادی، در نیروگاه‌های زباله‌سوزی با بازیابی انرژی سوزانده می‌شود. در سال 2024 حدود 54.8 درصد زباله خانگی جمع‌آوری‌شده به بازیابی انرژی رفت، در حالی که سهم بازیافت مادی، بدون احتساب مصالح ساختمانی، حدود 23 درصد بود.

در مقابل، سیستم بازگرداندن قوطی و بطری یا Pant عملکرد بسیار بالاتری دارد. در سال 2025 بیش از 3 میلیارد قوطی و بطری PET در سوئد تحویل داده شد و نرخ بازگشت آنها به 88.4 درصد رسید.

بنابراین برای ارزیابی واقعی موفقیت سوئد باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت:

• Materialåtervinning: بازیافت مادی و تولید ماده یا محصول جدید
• Biologisk återvinning: پردازش زیستی مانند تولید بیوگاز و کود
• Energiåtervinning: سوزاندن پسماند غیرقابل‌بازیافت برای تولید گرما و برق

سیستم مدیریت زباله در سوئد چگونه کار می‌کند؟

مدیریت پسماند سوئد میان چند بازیگر تقسیم شده است:

• شهرداری‌ها یا Kommunها
• تولیدکنندگان و واردکنندگان کالا
• شرکت‌های بازیافت
• مالکان و انجمن‌های ساختمان
• فروشگاه‌ها
• خانوارها و مصرف‌کنندگان

سوئد 290 شهرداری دارد و هر شهرداری مسئول جمع‌آوری و پردازش پسماند شهری و خانگی است. این مسئولیت شامل زباله باقیمانده، پسماند غذایی، زباله حجیم و پسماند خطرناک خانگی می‌شود.

هر شهرداری می‌تواند سیستم محلی خود را متناسب با شرایط شهری، روستایی و تراکم جمعیت سازمان‌دهی کند. به همین دلیل رنگ سطل‌ها، روز جمع‌آوری و روش تحویل بعضی پسماندها ممکن است از یک Kommun به Kommun دیگر متفاوت باشد.

سلسله‌مراتب مدیریت زباله در سوئد

هدف سیستم فقط بازیافت بیشتر نیست. در قوانین و سیاست‌های مدیریت پسماند، جلوگیری از تولید زباله در بالاترین اولویت قرار دارد.

ترتیب کلی سلسله‌مراتب پسماند چنین است:

1. جلوگیری از تولید زباله
2. استفاده مجدد
3. بازیافت مادی و پردازش زیستی
4. سایر روش‌های بازیابی، مانند تولید انرژی
5. دفع نهایی یا دفن زباله

این ترتیب در قوانین سوئد و اتحادیه اروپا مبنا قرار گرفته است.

بنابراین خرید کمتر، تعمیر وسیله، فروش دست‌دوم و استفاده مجدد معمولاً از بازیافت محصولی که قبلاً به زباله تبدیل شده بهتر است.

خانوارها چه مسئولیتی دارند؟

تفکیک پسماند فقط یک توصیه داوطلبانه نیست.

ساکنان موظف‌اند گروه‌هایی مانند بسته‌بندی، کاغذ بازیافتی، وسایل برقی و الکترونیکی، باتری و زباله‌های حجیم را از یکدیگر جدا کرده و در سیستم مناسب تحویل دهند. خانوارها همچنین باید مقررات مدیریت پسماند شهرداری محل زندگی خود را رعایت کنند.

این مسئولیت برای ساکنان آپارتمان و خانه مستقل هر دو برقرار است، هرچند محل تحویل و روش جمع‌آوری آنها می‌تواند متفاوت باشد.

زباله‌ها در سوئد به چه دسته‌هایی تقسیم می‌شوند؟

دسته‌بندی دقیق ممکن است محلی باشد، اما گروه‌های اصلی معمولاً عبارت‌اند از:

• Matavfall یا زباله غذایی
• Restavfall یا زباله باقیمانده
• Pappersförpackningar یا بسته‌بندی کاغذی
• Plastförpackningar یا بسته‌بندی پلاستیکی
• Metallförpackningar یا بسته‌بندی فلزی
• Glasförpackningar یا بسته‌بندی شیشه‌ای
• Tidningar یا روزنامه و کاغذ چاپی
• Elavfall یا زباله الکترونیکی
• Batterier یا باتری
• Farligt avfall یا زباله خطرناک
• Textilavfall یا زباله نساجی
• Grovavfall یا زباله حجیم
• Trädgårdsavfall یا زباله باغی
• Pantburkar و PET-flaskor

اگر درباره نحوه تفکیک یک وسیله مطمئن نیستید، سامانه Sopor.nu راهنمای جست‌وجوی پسماند و محل تحویل نزدیک را ارائه می‌کند. این راهنما یادآوری می‌کند که ممکن است تفاوت‌های محلی وجود داشته باشد و در موارد نامشخص باید مقررات Kommun بررسی شود.

Matavfall؛ زباله غذایی

باقی‌مانده غذا و مواد آلی در بسیاری از شهرداری‌ها جداگانه جمع‌آوری می‌شوند.

این مواد معمولاً وارد فرایند هضم بی‌هوازی یا کمپوست می‌شوند و می‌توانند به:

• بیوگاز
• کود زیستی
• مواد بهبوددهنده خاک

تبدیل شوند.

در سال 2024 پردازش زیستی پسماند خانگی 11 درصد افزایش یافت و مواد غذایی و باغی بیشتری به بیوگاز، کود و محصولات خاکی تبدیل شدند.

برای نتیجه بهتر، کیسه پلاستیکی معمولی، بسته‌بندی، شیشه و فلز نباید وارد ظرف Matavfall شوند. نوع کیسه مجاز را Kommun مشخص می‌کند.

Restavfall؛ زباله باقیمانده

Restavfall زباله‌ای است که پس از تفکیک مواد بازیافت‌پذیر، غذایی، خطرناک و حجیم باقی می‌ماند.

پسماند باقیمانده در سوئد عمدتاً سوزانده و از انرژی آن برای تولید گرما و برق استفاده می‌شود.

در سال 2024 مقدار Restavfall به 143 کیلوگرم برای هر نفر رسید که نسبت به سال 2023 حدود 3 درصد کاهش داشت.

کاهش Restavfall اهمیت زیادی دارد، زیرا وجود پلاستیک، فلز، مواد غذایی یا بسته‌بندی قابل‌بازیافت در آن به معنی از دست رفتن مواد ارزشمند است.

بسته‌بندی کاغذی و مقوا

کارتن شیر و آبمیوه، جعبه غلات، کارتن کوچک، پاکت کاغذی و بسته‌بندی‌های مشابه معمولاً در گروه Pappersförpackningar قرار می‌گیرند.

این بسته‌بندی‌ها باید تا حد امکان خالی و کم‌حجم شوند. اگر یک بسته‌بندی از چند ماده جداشدنی تشکیل شده، اجزای آن بهتر است جداگانه تفکیک شوند.

براساس آمار رسمی سال 2024، نرخ گزارش‌شده بازیافت مادی بسته‌بندی کاغذی 99 درصد بود، بالاتر از هدف 85 درصد. با این حال Naturvårdsverket هشدار می‌دهد که وقتی بسته‌بندی‌های ثبت‌نشده و یافته‌های Restavfall در محاسبات لحاظ شوند، نرخ برآوردی کاغذ می‌تواند به حدود 82 درصد کاهش پیدا کند.

این تفاوت نشان می‌دهد آمار رسمی به روش اندازه‌گیری و کامل‌بودن گزارش تولیدکنندگان وابسته است.

شیشه رنگی و بدون رنگ

بسته‌بندی شیشه‌ای معمولاً به دو گروه تقسیم می‌شود:

• Färgat glas یا شیشه رنگی
• Ofärgat glas یا شیشه بی‌رنگ

لامپ، آینه، ظروف چینی، بلور، شیشه پنجره و لیوان آشامیدنی الزاماً بسته‌بندی شیشه‌ای محسوب نمی‌شوند و نباید بدون بررسی در محل شیشه بسته‌بندی قرار گیرند.

نرخ رسمی بازیافت مادی بسته‌بندی شیشه‌ای در سال 2024 حدود 98 درصد اعلام شد، اما پس از تعدیل براساس مطالعات Restavfall، رقم برآوردی می‌تواند حدود 83 درصد باشد.

بسته‌بندی فلزی

قوطی غذا، درپوش فلزی، فویل و بعضی بسته‌بندی‌های فلزی در سیستم مخصوص فلز قرار می‌گیرند.

قوطی نوشیدنی دارای علامت Pant بهتر است به دستگاه بازگشت داده شود، نه به ظرف معمول بسته‌بندی فلزی، زیرا سیستم Pant امکان بازیافت حلقه‌بسته و تولید قوطی تازه را فراهم می‌کند.

بازیافت فلز باعث کاهش نیاز به استخراج و پردازش مواد خام جدید می‌شود و فلزات می‌توانند بارها وارد چرخه تولید شوند.

بسته‌بندی پلاستیکی

پلاستیک یکی از نقاط ضعف سیستم بازیافت سوئد است.

در سال 2024 نرخ رسمی بازیافت مادی بسته‌بندی‌های پلاستیکی فقط 31 درصد بود، در حالی که هدف ملی 50 درصد بود. پس از تعدیل آمار براساس بسته‌بندی‌های ثبت‌نشده و Restavfall، نرخ برآوردی می‌تواند حدود 29 درصد باشد.

<Naturvårdsverket> برآورد کرده است در سال 2023 حدود 1.7 میلیون تن پلاستیک در جریان‌های مختلف پسماند سوئد وجود داشته و بخش بزرگی از پلاستیک همچنان به سوزاندن فرستاده می‌شود. بسته‌بندی‌ها با حدود 307 هزار تن یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های قابل‌ردیابی پلاستیک بودند.

این وضعیت نشان می‌دهد موفقیت سوئد در کاهش دفن زباله به معنی حل مسئله پلاستیک نیست.

زباله الکترونیکی

وسایل برقی و الکترونیکی نباید در Restavfall قرار گیرند.

مواردی مانند:

• تلفن
• کامپیوتر
• کابل
• شارژر
• لامپ
• اسباب‌بازی برقی
• لوازم خانگی کوچک
• تلویزیون
• وسایل دارای باتری

باید از طریق فروشگاه، محل جمع‌آوری یا Återvinningscentral تحویل داده شوند.

این پسماندها می‌توانند حاوی فلزات ارزشمند و همزمان مواد خطرناک باشند. به همین دلیل تفکیک آنها هم ارزش اقتصادی دارد و هم از انتشار مواد آسیب‌زا جلوگیری می‌کند.

باتری‌ها

باتری‌ها نباید همراه زباله معمولی دور ریخته شوند.

در سوئد مسئولیت تولیدکننده باتری شامل اطمینان از جمع‌آوری و پردازش باتری‌های پایان‌عمر است. از اوت 2025 نیز بخشی از الزامات تولیدکنندگان براساس مقررات جدید باتری تغییر کرده است.

باتری‌های کوچک معمولاً در محل‌های مشخص فروشگاهی یا ساختمان و باتری‌های بزرگ‌تر در مراکز بازیافت تحویل داده می‌شوند.

Farligt avfall؛ پسماند خطرناک

پسماندهایی مانند رنگ، حلال، بعضی مواد شیمیایی، روغن، حشره‌کش و محصولات دارای مواد خطرناک باید جداگانه تحویل داده شوند.

این مواد نباید:

• داخل سینک ریخته شوند؛
• وارد توالت شوند؛
• در طبیعت رها شوند؛
• یا با Restavfall مخلوط شوند.

مراکز بازیافت، Environmental Stationها و بعضی سرویس‌های شهرداری محل تحویل این مواد هستند. محل دقیق براساس Kommun متفاوت است.

داروهای تاریخ‌گذشته

داروهای باقی‌مانده و تاریخ‌گذشته معمولاً باید به داروخانه تحویل داده شوند، نه به سطل زباله یا فاضلاب.

وسایل تیز، سرنگ و برخی تجهیزات پزشکی نیز روش تحویل مخصوص دارند. اطلاعات دقیق را باید از داروخانه یا Region بررسی کرد.

مسئولیت تولیدکننده در سوئد گروه‌هایی مانند دارو را نیز در بر می‌گیرد.

تفکیک لباس و منسوجات

از 1 ژانویه 2025، زباله نساجی در سوئد باید جدا از سایر پسماندها جمع‌آوری شود تا امکان استفاده مجدد و بازیافت مادی بیشتر شود.

لباس، منسوجات خانه، پارچه‌های دکوراسیون، کیف پارچه‌ای و بعضی لوازم جانبی باید براساس سیستم Kommun جداگانه تحویل داده شوند. اولویت همچنان استفاده مجدد است؛ لباس سالم بهتر است اهدا یا فروخته شود.

از 1 اکتبر 2025 استثناهایی اضافه شد. برای نمونه جوراب و لباس زیر، منسوجات کپک‌زده یا آلوده به آفت و مواردی که آن‌قدر کثیف یا خراب‌اند که امکان استفاده مجدد و بازیافت ندارند، ممکن است مشمول استثنا باشند.

Grovavfall؛ زباله حجیم

مبلمان، تشک، وسایل بزرگ و بعضی تجهیزات خانگی معمولاً نباید در اتاق زباله عادی یا کنار خیابان رها شوند.

این وسایل ممکن است از طریق:

• Återvinningscentral
• سرویس جمع‌آوری شهرداری
• اتاق مخصوص Grovavfall ساختمان
• فروشگاه هنگام خرید کالای جایگزین
• اهدا یا Second-hand

مدیریت شوند.

اگر وسیله هنوز قابل‌استفاده است، فروش یا اهدا بهتر از تبدیل آن به زباله است.

تفاوت Återvinningsstation و Återvinningscentral

این دو اصطلاح با یکدیگر فرق دارند.

Återvinningsstation یا ÅVS

معمولاً محل کوچک‌تر و بدون کارکنان برای تحویل بسته‌بندی‌هایی مانند:

• کاغذ
• پلاستیک
• فلز
• شیشه
• روزنامه

است.

Återvinningscentral یا ÅVC

مرکز بزرگ‌تر بازیافت است که معمولاً برای:

• زباله حجیم
• وسایل الکترونیکی
• چوب
• فلز
• زباله باغی
• پسماند خطرناک
• مواد ساختمانی
• و بعضی اقلام قابل استفاده مجدد

به‌کار می‌رود.

پسماندهای مختلف ممکن است در Recycling Centre، Recycling Station، داروخانه، فروشگاه، ایستگاه محیط‌زیستی یا سرویس جمع‌آوری تحویل داده شوند.

Pant چیست؟

Pant سیستم بازپرداخت ودیعه برای قوطی‌های آلومینیومی و بطری‌های PET نوشیدنی است.

هنگام خرید نوشیدنی دارای علامت Pant، مبلغی همراه قیمت محصول پرداخت می‌شود. بعد از مصرف، بسته‌بندی در دستگاه مخصوص قرار می‌گیرد و همان مبلغ به مصرف‌کننده بازگردانده می‌شود.

معمول‌ترین روش دریافت مبلغ:

1. قراردادن قوطی یا بطری در Pantautomat
2. دریافت رسید
3. ارائه رسید به صندوق یا استفاده از روش پرداخت موجود
4. دریافت پول، کسر از خرید یا اهدا به خیریه

بیش از 3,100 فروشگاه در سوئد حداقل یک دستگاه Pant دارند و حدود 92 درصد قوطی‌ها و بطری‌های ورودی به تأسیسات از طریق فروشگاه‌ها جمع‌آوری می‌شوند.

مبلغ Pant چقدر است؟

مبلغی که بازگردانده می‌شود همان عدد درج‌شده روی بسته‌بندی است.

در سال 2025 مبلغ Pant برای قوطی آلومینیومی و بطری PET کوچک از یک به دو کرون و برای بطری PET بزرگ از دو به سه کرون افزایش یافت. اجرای تغییر از نیمه دوم سال 2025 به‌تدریج در فروشگاه‌ها و بسته‌بندی‌های جدید دیده شد.

در دوره انتقال ممکن است یک محصول با بسته‌بندی‌های دارای مبلغ متفاوت فروخته شود. مبلغ چاپ‌شده روی خود بسته‌بندی معیار پرداخت است و نگه‌داشتن بسته‌های قدیمی باعث افزایش ارزش آنها نمی‌شود.

Pant چقدر موفق است؟

آمار سال 2025 نشان می‌دهد سوئد برای نخستین بار از مرز 3 میلیارد بسته‌بندی تحویلی عبور کرد.

این رقم معادل:

• بیش از 8 میلیون قوطی و بطری در روز
• حدود 283 بسته‌بندی برای هر نفر در سال
• و نرخ بازگشت 88.4 درصد

بود. هدف ملی رسیدن به 90 درصد است.

در نظرسنجی‌های Pantamera، 96 درصد افراد گفته‌اند که Pant انجام می‌دهند و اعتماد عمومی به سیستم نیز بالا گزارش شده است.

این عملکرد بسیار موفق است، اما هنوز به معنی بازگشت تمام بطری‌ها و قوطی‌ها نیست.

Pant چه تأثیری بر آب‌وهوا دارد؟

اعلام می‌کند تحویل قوطی و بطری در سیستم Pant، در مقایسه با قراردادن آنها در سایر سیستم‌های بازیافت بسته‌بندی، اثر اقلیمی را تقریباً نصف می‌کند.

مجموع این منفعت در یک سال نزدیک به 40 هزار تن معادل دی‌اکسیدکربن برآورد شده است.

دلیل اصلی، بازیافت حلقه‌بسته است:

قوطی و بطری مصرف‌شده → جمع‌آوری جداگانه → ماده با کیفیت بالا → قوطی و بطری جدید

تفکیک تمیزتر باعث می‌شود مواد ارزش خود را بهتر حفظ کنند.

Pant چه نقشی در اقتصاد دارد؟

Pant فقط ابزار محیط‌زیستی نیست و یک سازوکار اقتصادی نیز محسوب می‌شود.

این سیستم:

• مصرف‌کننده را برای بازگرداندن بسته‌بندی تشویق می‌کند؛
• مواد اولیه ثانویه با کیفیت ایجاد می‌کند؛
• هزینه جمع‌آوری زباله رهاشده را کاهش می‌دهد؛
• مواد را دوباره وارد تولید می‌کند؛
• برای فروشگاه‌ها و بخش لجستیک فعالیت اقتصادی ایجاد می‌کند؛
• و به انجمن‌های ورزشی و خیریه‌ها امکان جمع‌آوری سرمایه می‌دهد.

مبلغ Pant مانند یک انگیزه مالی کوچک عمل می‌کند. افزایش مبلغ در سال 2025 نیز برای جذاب‌تر کردن بازگرداندن بسته‌بندی و نزدیک شدن به هدف 90 درصد انجام شد.

اهدای Pant به انجمن یا خیریه

در بعضی دستگاه‌ها می‌توان مبلغ Pant را به یک سازمان یا هدف خیریه اهدا کرد.

انجمن‌های ورزشی نیز می‌توانند قوطی و بطری جمع‌آوری کنند و درآمد حاصل را برای فعالیت‌های باشگاه به‌کار بگیرند. Pantamera برنامه جداگانه‌ای برای Föreningها، مدارس، محل کار، جشنواره‌ها و رویدادها دارد.

این مدل باعث می‌شود بازیافت علاوه بر ارزش محیط‌زیستی، بخشی از تأمین مالی فعالیت‌های اجتماعی شود.

تأثیر بازیافت در اقتصاد سوئد

بازیافت از چند مسیر بر اقتصاد اثر می‌گذارد.

کاهش نیاز به مواد خام

فلز، شیشه، کاغذ و پلاستیک بازیافتی می‌توانند جای بخشی از مواد اولیه جدید را بگیرند. این کار هزینه استخراج، حمل‌ونقل و مصرف انرژی را کاهش می‌دهد.

ایجاد مواد اولیه ثانویه

پسماند تفکیک‌شده می‌تواند به ماده اولیه کارخانه تبدیل شود. ارزش اقتصادی پسماند زمانی افزایش می‌یابد که تمیز و درست تفکیک شده باشد.

تولید انرژی

بخشی از پسماند غیرقابل‌بازیافت برای تولید District Heating و برق استفاده می‌شود.

تولید بیوگاز و کود

پسماند غذایی می‌تواند به بیوگاز، سوخت خودرو و کود زیستی تبدیل شود و مواد مغذی را به خاک بازگرداند.

ایجاد اشتغال و نوآوری

جمع‌آوری، حمل‌ونقل، تعمیر، فروش دست‌دوم، طراحی قابل‌بازیافت، پردازش مواد و فناوری‌های بازیافت، زنجیره‌ای از اشتغال و سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کنند.

کاهش هزینه‌های اجتماعی

تفکیک بهتر می‌تواند هزینه پاک‌سازی زباله، دفع پسماند خطرناک و آلودگی محیط‌زیست را کاهش دهد.

مسئولیت تولیدکننده چیست؟

در سیستم Extended Producer Responsibility یا EPR، مسئولیت محصول پس از تبدیل‌شدن به زباله فقط بر عهده مصرف‌کننده و شهرداری نیست.

تولیدکننده یا واردکننده باید در جمع‌آوری و پردازش پایان عمر برخی محصولات مشارکت کند. هدف این است که شرکت‌ها محصولات بادوام‌تر، کم‌خطرتر و آسان‌تر برای بازیافت طراحی کنند.

مسئولیت تولیدکننده در سوئد گروه‌هایی مانند:

• بسته‌بندی
• تجهیزات الکتریکی
• باتری
• لاستیک
• خودرو
• دارو
• بعضی محصولات دخانی
• ابزار ماهیگیری
• دستمال مرطوب و برخی محصولات یک‌بارمصرف

را پوشش می‌دهد.

از سال 2024 نیز شهرداری‌ها مسئولیت جمع‌آوری بسته‌بندی از خانوارها را بر عهده گرفتند، در حالی که هزینه و مسئولیت اقتصادی چرخه همچنان با Producer Responsibility ارتباط دارد.

هزینه مدیریت زباله برای خانوارها

مدیریت زباله از طریق Avfallsavgift و سیستم‌های شهرداری تأمین مالی می‌شود.

طبق گزارش Avfall Sverige، یک خانوار سوئدی در سال 2024 به‌طور متوسط حدود 6.80 کرون در روز برای مدیریت زباله پرداخت می‌کرد. این مبلغ خدمات مشتری، اطلاعات، جمع‌آوری، پردازش، مراکز بازیافت و اقدامات جلوگیری از تولید زباله را پوشش می‌دهد.

هزینه واقعی براساس Kommun، نوع خانه، اندازه سطل، دفعات تخلیه و سیستم وزن یا حجم متفاوت است.

در بعضی مدل‌ها، کاهش Restavfall و تفکیک بهتر می‌تواند هزینه خانوار را نیز کاهش دهد.

سوئد در سال 2024 چقدر زباله خانگی تولید کرد؟

در سال 2024 حدود 4.51 میلیون تن پسماند خانگی در سوئد جمع‌آوری و پردازش شد.

این مقدار معادل 426 کیلوگرم برای هر نفر بود که نسبت به سال 2023 حدود پنج کیلوگرم کمتر است.

نحوه پردازش این زباله تقریباً چنین بود:

• بازیافت مادی: 23 درصد
• بازیافت مصالح ساختمانی: 3.6 درصد
• پردازش زیستی: 17 درصد
• بازیابی انرژی: 54.8 درصد
• دفن: 1.6 درصد

این ارقام نشان می‌دهند سوئد در کاهش دفن پسماند موفق است، اما هنوز برای حرکت از سوزاندن به استفاده مجدد و بازیافت مادی فاصله زیادی دارد.

آیا سوئد زباله را دفن نمی‌کند؟

سوئد مقدار کمی از زباله خانگی را دفن می‌کند، اما «صفر» نیست.

در سال 2024 حدود 1.6 درصد پسماند خانگی پردازش‌شده به دفن رفت.

دفن زباله آلی یا قابل‌احتراق نیز در سوئد ممنوع است و دفن بیشتر برای موادی استفاده می‌شود که امکان بازیافت یا سوزاندن مناسب آنها وجود ندارد.

بنابراین موفقیت اصلی سوئد در این بخش، انتقال بیشتر پسماند از Landfill به سایر روش‌های مدیریت است.

آیا سوزاندن زباله همان بازیافت است؟

خیر.

سوزاندن با بازیابی انرژی Energiåtervinning است، نه Materialåtervinning.

از این روش برای تولید گرما و برق استفاده می‌شود و نسبت به دفن پسماند قابل‌احتراق مزیت‌هایی دارد، اما ماده اولیه از چرخه خارج می‌شود.

براساس سلسله‌مراتب پسماند، جلوگیری از تولید، استفاده مجدد و بازیافت مادی در اولویت بالاتری از بازیابی انرژی قرار دارند.

این تفاوت هنگام ارزیابی ادعای «99 درصد بازیافت در سوئد» بسیار مهم است. بخش بزرگی از چیزی که گاهی در محتوای عمومی بازیافت نامیده می‌شود، در واقع بازیابی انرژی است.

زباله‌سوزی چه مشکلی دارد؟

زباله‌سوزی می‌تواند گرما و برق تولید کند، اما بدون اثر محیط‌زیستی نیست.

یکی از مشکلات اصلی، سوزاندن پلاستیک فسیلی است. کربنی که در پلاستیک ذخیره شده هنگام سوزاندن به جو وارد می‌شود. Naturvårdsverket اعلام می‌کند بیشترین سهم پلاستیک مصرف‌شده در سوئد به زباله‌سوزی می‌رود و کاهش این انتشار برای رسیدن به اهداف اقلیمی ضروری است.

به همین دلیل سیاست آینده باید بیش از سوزاندن بر کاهش مصرف، استفاده مجدد، طراحی بهتر محصول و بازیافت مادی تمرکز کند.

سوئد چقدر در بازیافت مؤثر است؟

پاسخ کوتاه این است:

در بعضی بخش‌ها بسیار مؤثر و در بعضی بخش‌ها هنوز ضعیف‌تر از تصویر عمومی است.

نقاط قوت

• دفن بسیار کم پسماند خانگی؛
• سیستم موفق Pant؛
• بازیافت بالای شیشه و کاغذ؛
• جمع‌آوری گسترده زباله غذایی؛
• تولید بیوگاز و کود؛
• مسئولیت قانونی تولیدکنندگان؛
• زیرساخت شهری جمع‌آوری و بازیافت؛
• مشارکت بالای خانوارها.

نقاط ضعف

• سهم بالای زباله‌سوزی؛
• نرخ پایین بازیافت مادی پلاستیک؛
• وجود بسته‌بندی بازیافت‌پذیر در Restavfall؛
• اتلاف مواد قابل استفاده مجدد؛
• وابستگی بخشی از آمار به گزارش تولیدکنندگان؛
• چالش منسوجات و کالاهای حجیم.

در سال 2024 سوئد فقط پنج مورد از نه هدف ملی بازیافت بسته‌بندی را محقق کرد. پلاستیک با 31 درصد، بسیار پایین‌تر از هدف 50 درصد بود و PET مشمول Pant نیز با 80 درصد بازیافت مادی از هدف 90 درصد پایین‌تر قرار داشت.

چرا آمار Pant با آمار PET متفاوت است؟

ممکن است یک منبع نرخ Pant سال 2025 را 88.4 درصد اعلام کند، اما آمار بازیافت مادی PET در سال 2024 رقم 80 درصد را نشان دهد.

این ارقام تناقض ندارند، زیرا:

• مربوط به سال‌های متفاوت‌اند؛
• نرخ بازگرداندن با نرخ نهایی بازیافت مادی یکی نیست؛
• در مراحل جمع‌آوری، مرتب‌سازی و پردازش مقداری از مواد از دست می‌رود؛
• روش محاسبه هر شاخص متفاوت است.

پس باید میان Pantningsgrad و Materialåtervinningsgrad تفاوت گذاشت.

چه مقدار بسته‌بندی اشتباه وارد Restavfall می‌شود؟

تحلیل رسمی سال 2024 نشان می‌دهد نزدیک به 300 هزار تن بسته‌بندی وارد Restavfall شده و به زباله‌سوزی رفته است.

این رقم یکی از روشن‌ترین نشانه‌های ظرفیت بهبود است.

اگر بسته‌بندی‌های قابل‌بازیافت درست تفکیک شوند:

• مواد بیشتری حفظ می‌شود؛
• انتشار زباله‌سوزی کاهش می‌یابد؛
• مواد اولیه ثانویه بیشتری وارد اقتصاد می‌شود؛
• و هزینه پردازش زباله باقیمانده کاهش پیدا می‌کند.

اقتصاد چرخشی چیست؟

اقتصاد خطی از الگوی زیر پیروی می‌کند:

استخراج → تولید → مصرف → دورریختن

اقتصاد چرخشی تلاش می‌کند این مسیر را تغییر دهد:

طراحی بهتر → استفاده طولانی‌تر → تعمیر → استفاده مجدد → بازیافت → تولید دوباره

بازیافت آخرین راه حفظ ارزش ماده است و نباید جای کاهش مصرف و استفاده مجدد را بگیرد.

برنامه ملی پسماند سوئد برای سال‌های 2024 تا 2030 با عنوان Avfall i ett cirkulärt samhälle بر حرکت به سطوح بالاتر سلسله‌مراتب پسماند و ایجاد چرخه‌های بدون مواد خطرناک و با بهره‌وری بالاتر منابع تمرکز دارد.

هدف 30/30 چیست؟

Avfall Sverige هدفی با عنوان 30/30 تعیین کرده است.

هدف آن کاهش 30 درصدی Restavfall تا سال 2030 در مقایسه با سال 2023 است. این هدف برای کمک به اهداف اقلیمی، بازیافت و الزام اتحادیه اروپا برای بازیافت حداقل 60 درصد پسماند شهری تا سال 2030 طراحی شده است.

رسیدن به این هدف فقط با ساخت کارخانه بیشتر ممکن نیست. خانوار، تولیدکننده، فروشگاه و شهرداری همگی باید در جلوگیری، طراحی محصول، تعمیر و تفکیک بهتر نقش داشته باشند.

چگونه در خانه بهتر تفکیک کنیم؟

یک سیستم ساده خانگی می‌تواند شامل این بخش‌ها باشد:

• ظرف کوچک Matavfall
• Restavfall
• بسته‌بندی پلاستیکی
• بسته‌بندی کاغذی
• شیشه رنگی و بی‌رنگ
• بسته‌بندی فلزی
• باتری و لامپ
• Pant
• کیسه جداگانه منسوجات
• جعبه موقت برای Elavfall و Farligt avfall

چند اقدام کاربردی:

1. بسته‌بندی را کاملاً خالی کنید.
2. اجزای جداشدنی از جنس متفاوت را تفکیک کنید.
3. بسته‌بندی‌ها را کم‌حجم کنید.
4. شیشه رنگی و بی‌رنگ را جدا کنید.
5. قوطی و بطری Pantدار را به دستگاه برگردانید.
6. باتری را در Restavfall قرار ندهید.
7. لباس سالم را اهدا یا بفروشید.
8. مقررات ساختمان و Kommun را بررسی کنید.
9. وسیله سالم را قبل از دورریختن تعمیر یا واگذار کنید.
10. اگر مطمئن نیستید از راهنمای Sopor.nu استفاده کنید.

آیا بسته‌بندی‌ها باید شسته شوند؟

معمولاً نیازی به مصرف مقدار زیادی آب برای شستن کامل بسته‌بندی نیست، اما بسته‌بندی باید خالی باشد و باقی‌مانده زیاد غذا نداشته باشد.

اگر برای تمیزکردن یک بسته‌بندی مقدار زیادی آب گرم مصرف شود، بخشی از منفعت محیط‌زیستی کاهش پیدا می‌کند. می‌توان از آب باقی‌مانده شست‌وشوی ظروف برای آب‌کشی سریع استفاده کرد.

مقررات دقیق محلی و راهنمای نوع بسته‌بندی را بررسی کنید.

اشتباهات رایج در تفکیک زباله

قراردادن همه پلاستیک‌ها در بسته‌بندی پلاستیکی

ظرف مخصوص بسته‌بندی پلاستیکی برای بسته‌بندی است، نه هر محصول پلاستیکی. اسباب‌بازی، مسواک، سطل و وسایل پلاستیکی ممکن است محل تحویل دیگری داشته باشند.

انداختن لیوان و آینه در شیشه بسته‌بندی

این مواد نقطه ذوب و ترکیب متفاوتی دارند و می‌توانند بازیافت شیشه بسته‌بندی را مختل کنند.

قراردادن باتری داخل Restavfall

باتری می‌تواند خطر آتش‌سوزی ایجاد کند و مواد ارزشمند یا خطرناک دارد.

قراردادن Matavfall داخل کیسه پلاستیکی معمولی

نوع کیسه باید با مقررات Kommun هماهنگ باشد.

قراردادن قوطی Pantدار داخل فلز

با این کار مبلغ Pant و مزیت بازیافت حلقه‌بسته از دست می‌رود.

خرید بیش از نیاز به تصور اینکه همه‌چیز بازیافت می‌شود

موثرترین روش، جلوگیری از تولید زباله است، نه فقط تفکیک پس از مصرف.

سوالات متداول درباره بازیافت در سوئد

آیا سوئد تمام زباله‌ها را بازیافت می‌کند؟

خیر. در سال 2024 حدود 54.8 درصد پسماند خانگی به بازیابی انرژی رفت، 23 درصد بازیافت مادی شد، 17 درصد پردازش زیستی دریافت کرد و 1.6 درصد دفن شد.

Pant در سوئد چیست؟

سیستم بازپرداخت مبلغ ودیعه قوطی‌های آلومینیومی و بطری‌های PET است. مصرف‌کننده بسته‌بندی را به دستگاه تحویل می‌دهد و مبلغ درج‌شده روی آن را پس می‌گیرد.

نرخ Pant در سوئد چقدر است؟

در سال 2025 بیش از 3 میلیارد قوطی و بطری تحویل داده شد و نرخ بازگشت به 88.4 درصد رسید.

مبلغ Pant چقدر است؟

برای بسته‌بندی‌های جدید از سال 2025، قوطی و بطری PET کوچک معمولاً دو کرون و بطری PET بزرگ سه کرون Pant دارند. مبلغ چاپ‌شده روی بسته‌بندی ملاک است.

زباله غذایی چه می‌شود؟

معمولاً به پردازش زیستی می‌رود و می‌تواند به بیوگاز، کود زیستی یا ماده بهبوددهنده خاک تبدیل شود.

آیا لباس باید جداگانه تحویل داده شود؟

بله. از 1 ژانویه 2025 تفکیک زباله نساجی الزامی شد. از 1 اکتبر 2025 برای مواردی مانند لباس زیر، جوراب و منسوجات بسیار آلوده، کپک‌زده یا غیرقابل‌بازیافت استثناهایی وجود دارد.

تفاوت ÅVS و ÅVC چیست؟

ÅVS معمولاً برای بسته‌بندی‌های روزمره است، در حالی که ÅVC مرکز بزرگ‌تر تحویل زباله حجیم، الکترونیکی، خطرناک، باغی و مواد دیگر است.

چرا پلاستیک مشکل اصلی است؟

بازیافت مادی بسته‌بندی پلاستیکی در سال 2024 فقط 31 درصد بود و بخش بزرگی از پلاستیک سوئد همچنان سوزانده می‌شود.

جمع‌بندی

الگوی مدیریت پسماند در سوئد در چند بخش واقعاً موفق است:

• دفن زباله خانگی بسیار کم است؛
• زیرساخت جمع‌آوری گسترده وجود دارد؛
• خانوارها ملزم به تفکیک هستند؛
• پسماند غذایی به بیوگاز و کود تبدیل می‌شود؛
• مسئولیت تولیدکننده بخشی از هزینه پایان عمر محصول را پوشش می‌دهد؛
• و Pant با نرخ بازگشت 88.4 درصد در سال 2025 یکی از موفق‌ترین بخش‌های سیستم است.

اما این سیستم کامل نیست.

بیش از نیمی از زباله خانگی هنوز به بازیابی انرژی می‌رود، بازیافت پلاستیک پایین است و نزدیک به 300 هزار تن بسته‌بندی قابل‌بازیافت در سال 2024 وارد Restavfall و زباله‌سوزی شد.

بنابراین موفقیت واقعی آینده نه در سوزاندن هوشمندانه‌تر زباله، بلکه در این مسیر قرار دارد:

مصرف کمتر → استفاده طولانی‌تر → تعمیر → استفاده مجدد → تفکیک درست → بازیافت مادی

Pant نمونه موفقی است که نشان می‌دهد ترکیب زیرساخت مناسب، انگیزه اقتصادی، مسئولیت تولیدکننده و مشارکت مردم می‌تواند رفتار روزمره را به بخشی از اقتصاد چرخشی تبدیل کند.

🎬 اقتصاد و بازیافت در سوئد

در این ویدئوی کوتاه با نقش آموزش، مالیات، بازیافت مدرن و اعتماد عمومی در شکل‌گیری اقتصاد پایدار سوئد آشنا شوید.

تماشای ویدئو در YouTube ←