اصطلاحات LIBID و LIBOR

• LIBOR (London Interbank Offered Rate): نرخی که بانک‌ها حاضر بودند به یکدیگر وام بدهند.
• LIBID (London Interbank Bid Rate): نرخی که بانک‌ها حاضر بودند از دیگر بانک‌ها پول قرض بگیرند.

به زبان ساده:
اگر LIBOR نرخ عرضه‌ی پول بود، LIBID نرخ تقاضای پول در بازار بین‌بانکی محسوب می‌شد.

این نرخ‌ها خصوصاً در دهه‌های اخیر یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای قیمت‌گذاری انواع ابزارهای مالی بودند.

کاربرد LIBOR و LIBID در بازارهای مالی

این دو نرخ، مخصوصاً LIBOR، نقش ستون فقرات بسیاری از معاملات مالی جهانی را داشتند.
از جمله ابزارهایی که به این نرخ‌ها وابسته بودند:

• قراردادهای آتی نرخ بهره (Short-Term Interest Futures)
• قراردادهای نرخ بهره پیش‌رو (Forward Rate Agreements)
• سوآپ‌های نرخ بهره (Interest Rate Swaps)
• اختیار معامله‌های ارزی (Currency Options)

مثال:
اگر شرکتی بخواهد نرخ بهره وام شناور (Floating Rate) تعیین کند، معمولاً آن را با فرمولی مثل:
LIBOR + X% قیمت‌گذاری می‌کردند.

نقش کلیدی LIBOR در بازار یورودلار

LIBOR در دهه‌ها نقش بسیار مهمی در بازار Eurodollar داشت.
این نرخ مبنای قیمت‌گذاری بسیاری از وام‌ها و محصولات مالی عمومی مانند:

• وام مسکن
• وام‌های دانشجویی
• کارت‌های اعتباری

بود. به همین دلیل، هر تغییر در LIBOR می‌توانست میلیون‌ها نفر و هزاران شرکت را تحت‌تأثیر قرار دهد.

چرا LIBOR و LIBID حذف شدند؟

در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۳، LIBOR رسماً متوقف شد.
دلایل اصلی این تصمیم:

• کاهش شفافیت در نحوه محاسبه
• قابلیت دستکاری توسط برخی بانک‌ها
• وابسته بودن بیش از حد به نظرسنجی به جای معاملات واقعی

LIBID نیز از سال‌ها قبل اهمیت خود را از دست داده بود و به دلیل غیرقابل‌اعتماد بودن، کم‌کم کنار گذاشته شد.

این تغییرات نتیجهٔ تلاش جهانی برای ایجاد نرخ‌هایی شفاف، مبتنی بر معاملات واقعی و مقاوم در برابر دستکاری بود.

نرخ‌های جایگزین LIBOR در جهان

بعد از کنار رفتن LIBOR، کشورها و بازارهای مالی از نرخ‌های جدیدی استفاده می‌کنند:

• SOFR (Secured Overnight Financing Rate) → در آمریکا
  بر پایهٔ معاملات واقعی وام‌های شبانه با وثیقه.
• SONIA (Sterling Overnight Index Average) → در بریتانیا
  نرخ میانگین معاملات شبانه بدون وثیقه.

این نرخ‌ها برخلاف LIBOR کاملاً بر اساس تراکنش‌های واقعی و نه نظرسنجی‌ها محاسبه می‌شوند.

تفاوت LIBOR و LIBID به‌صورت ساده

برای اینکه موضوع کاملاً جا بیفتد، یک مثال عددی:

فرض کنید بانک A و بانک B در بازار بین‌بانکی فعال‌اند:

• بانک A حاضر است با نرخ ۵٪ به بانک B وام بدهد → یعنی LIBOR = 5%
• بانک B حاضر است با نرخ ۴٫۷٪ از بانک A پول قرض بگیرد → یعنی LIBID = 4.7%

همیشه LIBID کمی کمتر از LIBOR است، چون بانک‌ها پول را ارزان‌تر می‌خرند و گران‌تر می‌فروشند—مشابه اختلاف قیمت خرید و فروش (Bid/Ask) در بازارهای مالی.

جمع‌بندی

• LIBOR نرخ وام‌دهی بانک‌ها به یکدیگر بود، و LIBID نرخ وام‌گیری.
• هر دو در گذشته معیارهای اصلی نرخ بهره کوتاه‌مدت بودند.
• به دلیل مشکلات شفافیت و دستکاری، از سال ۲۰۲۳ رسماً کنار گذاشته شده‌اند.
• نرخ‌های جدید مثل SOFR و SONIA، مبتنی بر معاملات واقعی و بسیار شفاف‌تر هستند.