Skip to main content

شبه‌قرارداد (Quasi Contract)

نام "واژه" را وارد کنید.
Term شرح
شبه‌قرارداد (Quasi Contract)

شبه‌قرارداد یا قرارداد ضمنی در قانون (Contract Implied in Law)، نوعی الزام قانونی است که بدون وجود یک قرارداد رسمی میان طرفین، توسط دادگاه ایجاد می‌شود. در واقع این یک قرارداد واقعی نیست، بلکه حکمی قانونی است که قاضی برای جلوگیری از بی‌عدالتی صادر می‌کند تا فردی که به‌طور ناعادلانه سود برده، خسارت طرف مقابل را جبران کند.

شبه‌قرارداد (Quasi Contract) چیست؟

این مفهوم زمانی به‌کار می‌رود که یک طرف بدون وجود توافق رسمی، منفعتی از طرف دیگر دریافت کرده و عدالت ایجاب می‌کند این منفعت جبران شود. ریشه این اصل در نظام‌های حقوقی مبتنی بر کامن‌لا (Common Law) است و هدف اصلی آن، برقراری انصاف و جلوگیری از سوءاستفاده است.


ویژگی‌های اصلی شبه‌قرارداد

  • ایجاد شده توسط دادگاه، نه توافق طرفین
  • الزام‌آور از نظر قانونی
  • مبتنی بر اصل جلوگیری از «دارا شدن ناعادلانه» (Unjust Enrichment)
  • اعمال در شرایطی که قرارداد رسمی وجود ندارد

مثال ساده برای درک بهتر

فرض کنید فردی به اشتباه مبلغی را به حساب شما واریز کند:

✅ شما هیچ قراردادی با او ندارید، اما طبق قانون، باید پول را برگردانید.
در اینجا دادگاه یک شبه‌قرارداد در نظر می‌گیرد تا از سود ناعادلانه جلوگیری کند.


مثال کاربردی دیگر

یک تعمیرکار بدون امضای قرارداد، سقف خانه شما را در هنگام بارندگی تعمیر می‌کند و شما از این خدمات بهره‌مند می‌شوید:

✅ حتی اگر توافق رسمی وجود نداشته باشد، قانون شما را ملزم می‌کند هزینه خدمات را پرداخت کنید، چون از آن سود برده‌اید.


تفاوت شبه‌قرارداد با قرارداد واقعی

ویژگی قرارداد واقعی شبه‌قرارداد
توافق طرفین دارد ندارد
مبنای ایجاد رضایت طرفین حکم دادگاه
هدف اجرای توافق جلوگیری از بی‌عدالتی
ماهیت قراردادی قانونی

نقش دادگاه در شبه‌قرارداد

قاضی با بررسی شرایط، تشخیص می‌دهد که:

  • آیا یک طرف بدون حق، منفعتی دریافت کرده؟
  • آیا طرف مقابل متضرر شده؟
  • آیا جبران این منفعت برای عدالت ضروری است؟

در صورت پاسخ مثبت، حکم شبه‌قرارداد صادر می‌شود.


کاربردهای مهم شبه‌قرارداد

  • بازگرداندن پرداخت‌های اشتباهی
  • جبران خدمات بدون قرارداد رسمی
  • جلوگیری از سوءاستفاده مالی
  • حل اختلافات بدون سند رسمی

جایگاه در قانون

در بسیاری از نظام‌های حقوقی، از جمله قانون قراردادهای هند (Contract Act 1872)، در مواد ۶۸ تا ۷۲ موارد مختلفی از کاربرد شبه‌قراردادها تعریف شده است. این مواد شرایطی را پوشش می‌دهند که یکی از طرفین باید بدون وجود قرارداد، جبران خسارت کند.


جمع‌بندی نکات کلیدی

  • شبه‌قرارداد یک الزام قانونی است، نه قرارداد واقعی
  • توسط قاضی برای برقراری عدالت ایجاد می‌شود
  • از «سود ناعادلانه» جلوگیری می‌کند
  • حتی بدون توافق رسمی، قابل اجراست
کلیک ها - 11
Synonyms: شبه‌قرارداد,Quasi Contract