قرارداد بازخرید (Repurchase Agreement یا Repo)

این ابزار یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای تأمین نقدینگی کوتاه‌مدت در بازارهای مالی است.

مفهوم ساده Repo

در واقع Repo شبیه یک وام کوتاه‌مدت با وثیقه است:

• فروشنده اوراق → در حال دریافت وام است
• خریدار اوراق → در حال اعطای وام است

مثال:

• یک بانک اوراق قرضه دولتی را امروز به قیمت 100 می‌فروشد
• فردا همان اوراق را به قیمت 101 بازخرید می‌کند
  → اختلاف 1 واحد = بهره (Repo Rate)

Repo چگونه کار می‌کند؟

مراحل ساده یک Repo:

1. فروش اوراق بهادار به سرمایه‌گذار
2. دریافت پول نقد به‌صورت فوری
3. توافق برای بازخرید اوراق در زمان مشخص
4. پرداخت مبلغ بیشتر در زمان بازخرید

نرخ ریپو (Repo Rate) چیست؟

Repo Rate همان نرخ بهره ضمنی در این قرارداد است که از اختلاف قیمت فروش و خرید مجدد به‌دست می‌آید.

ریپو معکوس (Reverse Repo) چیست؟

Repo

• فروش اوراق + تعهد بازخرید → دریافت پول

Reverse Repo

• خرید اوراق + تعهد فروش → پرداخت پول

یعنی از دید طرف مقابل، همان معامله معکوس است.

کاربردهای Repo در بازار مالی

• تأمین نقدینگی کوتاه‌مدت (معمولاً یک‌شبه)
• مدیریت سرمایه بانک‌ها و مؤسسات مالی
• ابزار عملیات بازار باز توسط بانک مرکزی

نقش بانک مرکزی (مثلاً فدرال رزرو)

بانک مرکزی از Repo و Reverse Repo برای:

• کنترل عرضه پول
• تنظیم نرخ بهره کوتاه‌مدت
• مدیریت نقدینگی بازار

استفاده می‌کند.

مثال: اگر بانک مرکزی بخواهد پول بیشتری وارد بازار کند: → Repo انجام می‌دهد (پول در اختیار بانک‌ها قرار می‌دهد)

ویژگی‌های مهم Repo

• کوتاه‌مدت (از یک‌شب تا چند روز)
• دارای وثیقه (اوراق بهادار)
• ریسک کمتر نسبت به وام بدون وثیقه
• انعطاف‌پذیر و سریع

مزایا و ریسک‌ها

مزایا

• تأمین سریع نقدینگی
• امنیت بالا به دلیل وجود وثیقه
• انعطاف در مدیریت سرمایه

ریسک‌ها

• ریسک تغییر ارزش اوراق
• ریسک طرف مقابل (Counterparty Risk)
• وابستگی به شرایط بازار

نکات کلیدی (Key Takeaways)

• Repo یک قرارداد فروش و بازخرید اوراق با قیمت بالاتر است
• نقش یک وام کوتاه‌مدت با وثیقه را دارد
• اختلاف قیمت نشان‌دهنده نرخ بهره (Repo Rate) است
• Reverse Repo سمت مقابل این معامله است
• بانک‌های مرکزی از آن برای کنترل نقدینگی استفاده می‌کنند